Openbaar Gemeentelijk Slachthuis

Een hele wijk en een Stadsdeelkantoor van het Laakkwartier zijn gebouwd op de plek waar voor een groot deel van de twintigste eeuw een complex gebouwen van het Openbaar Gemeentelijk Slachthuis bevond.

Laakhaven

Omdat de havens in de binnenstad van Den Haag te klein waren geworden, werd op initiatief van de directeur Gemeentewerken Lindo in 1898, 1901 en 1908 in drie gedeelten de Laakhaven aangelegd. De Laakhaven lag een eind van het toenmalige Den Haag af en had aansluiting op de Trekvliet en daarmee op het achterland. Voor een verbinding met het Westland was ook een kanaal nodig, daarover hier meer >>>.

Kaart Laakhaven 1923 (Bron: SHIE)

Kaart Laakhaven 1923 (Bron: SHIE)

Een directe verbinding met de Laakhavens naar Scheveningen en de Noordzee is er nooit gekomen. Een kanaal naar Scheveningen werd wel gegraven maar eindigde bij het Seinpostduin.  Scheveningen kreeg aan het begin van de twintigste eeuw wel haar eigen havens.

Openbaar Gemeentelijk Slachthuis

Op de terreinen van het nieuwe Laakhaven, tussen station Hollandse Spoor en het riviertje de Laak verrezen talloze fabrieken. Het Openbaar Gemeentelijk Slachthuis van gemeentelijke architect A.A. Schadée werd tussen 1908 en 1911 gebouwd. Schadée was tussen 1891 en 1927 verantwoordelijk voor vele bouwwerken in en rond Den Haag en bepaalde voor een groot deel het aanzicht van Den Haag in die tijd.

Exterieur Gemeentelijk Slachthuis, ca. 1913

Exterieur Gemeentelijk Slachthuis, ca. 1913

Hij ontwierp dit 7 hectare grote utiliteitscomplex, welke oorspronkelijk meer dan 50 verschillende ruimtes kende. In de gebouwen is duidelijk de overgangsarchitectuur zichtbaar met invloeden uit de Neo stijlen en de Art Nouveau alsmede elementen geïnspireerd op Berlage.

Uit hygiënisch oogpunt was het een verbetering dat er zo een groot abattoir buiten de Haagse bebouwing werd opgericht. Voorheen slachtten alle bewoners hun vlees thuis. Nu kon men de slagers verplichten in een gemeentelijk slachthuis het slachtbedrijf uit te oefenen. Niet langer hingen “de afzigtelijke en bloedige delen van het geslagte beest” en niet langer werd “bij warm weer soms eene alles behalve aangename lucht” verspreid.

Portierswoningen en een ijsfabriek

Portierswoningen, hoek Slachthuisstraat / Neherkade (foto: Michiel Coolen, 2013)

Portierswoningen, hoek Slachthuisstraat / Neherkade (foto: Michiel Coolen, 2013)

Naast het grote complex heeft Schadée ook de twee portierswoningen aan weerszijden van het toegangshek ontworpen. Ook drie villa’s langs de Slachthuisstraat, bedoeld als directeurswoning, administratiegebouw en kantine, zijn van van zijn hand.

Naast het slachten van vee was een andere belangrijke taak de exploitatie van het koelhuis, ofwel vrieshuis. Er werd niet enkel vlees in dit koelhuis geconserveerd, maar de Westlandse tuinders maakten er ook gebruik van om hun bloemen, fruit en bloemen te bewaren. Omdat het complex grote machines had, kon er zonder veel moeite en extra kosten een grote ijsfabriek worden opgericht. Het ijs werd in staven afgeleverd aan de Haagse slagers. Na de toename van koelkasten ging de verkoop van het ijs na 1946 met sprongen achteruit en in 1952 werd de fabriek uiteindelijk gesloten.

Exploitatietekort

Staking bij Residentie Slachthuis in Den Haag in verband met CAO conflict, 19 oktober 1984, Fotocollectie Anefo

Staking bij Residentie Slachthuis in Den Haag in verband met CAO conflict, 19 oktober 1984, Fotocollectie Anefo

In 1980 besloot de gemeenteraad het openbaar slachthuis per 1 januari 1981 over te dragen aan de Residentie Slachthuis BV, een particuliere onderneming. Het slachthuis kwam vooral in de financiële problemen door een wijziging in de vleeskeuringswet, die sinds 1 januari 1978 van kracht werd. Door deze wijziging, waarmee de verplichting tot nadere keuring van vlees van buiten de stad vervalt, kwam een aanzienlijke bron van inkomsten te vervallen.

Het complex werd in 1988 in zijn geheel door A. Rossi door een stedenbouwkundig ontwerp vervangen. Op het terrein is een woonwijk verrezen, en de grote hal, Galleria genaamd, met vernieuwde ijzeren overkapping biedt plaats aan winkels en een stadsdeelkantoor. Verder zijn er nog 950 woningen.

Wapen met ooievaar en schoorsteen (foto: Michiel Coolen, 2012)

Wapen met ooievaar en schoorsteen (foto: Michiel Coolen, 2012)

Een gevelsteen met een Haagse ooievaar is ingemetseld aan de voorkant van de voormalige hal. Ook is er een schoorsteenpijp en een verbrandingsketel bewaard gebleven. Het Slachthuisplein en de Slachthuisstraat zijn naar het complex vernoemd. De Slachthuislaan is verdwenen en de Slachthuiskade heet nu de Neherkade. Deze vernoemingen tezamen met de overblijfselen herinneren nog aan het industriele verleden van Den Haag.

Reacties

Reacties

Dit bericht is geplaatst in Architectuur, Geschiedenis, Haagse Straatnamen met de tags , , , , , , , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.