Geschiedenis van het Haagse Bier

Den Haag heeft in haar lange bestaan altijd haar eigen bierbrouwerijen en daarom ook haar eigen bier gehad. Dit tot grote frustratie van omliggende steden zoals bijvoorbeeld Delft. Lees hier meer over de geschiedenis van het Haagse bier en de Haagse bierbrouwerijen.

Bier in Holland

Hugo Oehmichen - Der erste Schluck (1932)

Hugo Oehmichen – Der erste Schluck (1932)

Bier was één van de belangrijkste dranken van het oude Holland. Omdat het water uit de grachten vaak erg vervuild was (met name in de steden), was bier de voornaamste volksdrank. Omdat bier gekookt en gefilterd water bevatte en bovendien erg voedzaam was, was de bierconsumptie erg hoog.

De Staten van Holland bemoeide zich dan ook niet alleen met de productie van luxegoederen maar ook met het bier brouwen. Zo werd er in 1531 een verbod uitgevaardigd op het brouwen van bier op het platteland. Bier brouwen werd hierdoor een door de steden verworven bezigheid.

De eerste brouwerij in Den Haag was aan het Spui, en heeft daar amper een jaar gestaan. Rond 1574 werd deze brouwerij opgericht maar door gevechten met de Spanjaarden en de plunderingen die daar op volgden, is de brouwerij helaas direct weer verloren gegaan.

Brouwerij “De Ooyevaar”

De Ooyevaar was een brouwerij, welke in 1608 werd opgericht door Wiert Gerritz. van Overmeer. Hij vestigde de brouwerij op een groot perceel in het midden van de Turfmarkt. De Turfmarkt en de gracht met dezelfde naam waren tussen 1606 en 1611 aangelegd en het gebied werd in veertig erven onderverdeeld door het stadsbestuur. De grond werd aan particulieren verkocht en er werden huizen gebouwd, behalve dus het grote perceel in het midden.

De Oude Brouwerije (fragment kaart Den Haag, J. Bleau 1649)

De Oude Brouwerije (fragment kaart Den Haag, J. Bleau 1649)

Deze eerste Haagse brouwerij is vernoemd naar het wapen van Den Haag. Maar omdat Den Haag door anderen nooit als stad werd werd beschouwd, waren andere steden erg gekant tegen de oprichting van een brouwerij. Met name Delft beriep zich op een verordening uit de tijd van Karel V (1531) dat open steden (en dorpen) geen brouwerijen mochten hebben. De kapitein van de Delftse schutterij dreigde zelf de brouwerij eigenhandig af te breken.

Restanten De Ooivaar blootgelegd 1988(Binnenhof, Het, 29-7-1988)

Restanten De Ooivaar blootgelegd 1988 (Binnenhof, Het, 29-7-1988)

Gelukkig is het zover nooit gekomen, omdat de Haagse burgemeester fel vocht voor het voortbestaan van een brouwerij. Uiteindelijk werd met Delft overeen gekomen, dat Den Haag één brouwerij mocht hebben.

In 1794 is deze brouwerij, die ook wel De Oude Brouwerij werd genoemd, uiteindelijk afgebroken. Straten die nog herinnerden aan deze brouwerij warenn: Brouwerstraat, Brouwersteeg en Grote- en Kleine Brouwerstraat in het toenmalige Spuikwartier. Deze straten bestaan nu niet meer. Wel heeft het gebied tussen Kalvermarkt en Turfmarkt jarenlang ‘De Oude Brouwerij’ geheten.

De Nieuwe Brouwerije (fragment kaart Den Haag door J. Bleau, 1649)

De Nieuwe Brouwerije (fragment kaart Den Haag door J. Bleau, 1649)

Brouwerij “De Roode Leeuw”

Brouwerij De Roode Leeuw werd in 1643 opgericht aan een gracht tussen de Singelgracht en Prinsegracht, welke al snel de  Brouwersgracht werd genoemd. De oprichting van deze tweede Haagse brouwerij kreeg ook direct veel protest te verduren , maar uiteindelijk mocht ook deze brouwerij blijven bestaan.

De brouwerij, die rond 1850 al heel lang leeg stond, werd uiteindelijk afgebroken, om plaats te maken voor de bouw van herenhuizen. Deze huizen, op hun beurt, moesten rond 1910 plaats maken voor het gebouw der openbare reiniging. Een Gevelsteen van de brouwerij, een Rode Leeuw, is behouden gebleven en siert de gevel van het gebouw van de voormalig Keuringsdienst van Waren aan de Prinsegracht 50. De namen van de Brouwersgracht en de Rode Leeuwstraat herinneren nog aan de brouwerij. De Rode Leeuwstraat heette tot 1922 de Kuiperstraat, naar de kuiperij die aan de brouwerij was verbonden. De Brouwersgracht is overigens in 1904 gedempt.

Gevelsteen van De Roode Leeuw, thans Prinsegracht 50. (foto: Michiel Coolen)

Gevelsteen van De Roode Leeuw, thans Prinsegracht 50. (foto: Michiel Coolen)

De brouwerij had een molen in gebruik die later bekend zou staan als De Ooievaar. Toen de stad steeds meer dichtgroeide werd de molen ontmanteld en diende het onderstel als opslagplaats voor lompen. In de negentiende eeuw trok er een zeepziederij in. In 1930 werden de omringende huizen afgebroken voor de bouw van een belastingkantoor en was heel even het kasteel-achtige overblijfsel van deze voormalige molen  zichtbaar.

Brouwerij “De Drie Kruijssen”

De Drie Kruijssen zou de derde Haagse brouwerij worden en vestigde zich aan de Prinsegracht 124. Vanaf 1686 zou men hier bier gaan brouwen. Deze brouwerij zou zichzelf uiteindelijk manifesteren als de grootste en belangrijkste brouwerij in Den Haag. Vanaf de achttiende eeuw verwierven de Haagse brouwerijen steeds minder inkomsten en zodoende is er nooit een vierde brouwerij bij gekomen. In 1914 sloot ook deze brouwerij haar deuren en haar activiteiten en werd het gebouw gesloopt.

Bierkade, Dunne Bierkade en Kranestraat

De Kranestraat, door P.C. la Fargue, 1778

De Kranestraat, door P.C. la Fargue, 1778

Naast het brouwen van bier, importeerde Den Haag ook bier. Dit gebeurde aan de Bierkade, welke in de zeventiende eeuw al helemaal bestraat was. Volgens een keur mocht alleen hier buiten Den Haag gebrouwen bier verkocht worden. Een zijstraat van de Bierkade werd Kranestraat genoemd, naar een kraan die aan de Bierkade stond, welke al in 1401 werd vermeld Deze kraan was een gift van het Haagse bestuur aan de stad, en werd gebruikt om vaten bier (maar ook wijn) te lossen.

In het verlengde van de Bierkade ligt de Dunne Bierkade, waar het ‘dunne’ bier werd verhandeld. Het voorvoegsel slaat dus niet op de kade zelf. Het dunne bier was lichter en dus goedkoper en meer bedoeld voor het gewone volk.

Bierbrouwerij “Het Anker”

Nieuwe Parklaan, hotel-café Wittebrug, met links de bierbrouwerij Het Anker; vervaardiger: Ritscher & Landsman; 1890

Nieuwe Parklaan, hotel-café Wittebrug, met links de bierbrouwerij Het Anker; vervaardiger: Ritscher & Landsman; 1890

Aan de huidige Badhuisweg stond vanaf 1835 de brouwerij “Het Anker”, opgericht door A.H. van Dijk. Deze brouwerij,  die oorspronkelijk ‘De Pruisische Adelaar’ heette, stond eigenlijk op Wassenaars grondgebied. Na een grenswijziging uit 1885 lag de brouwerij niet meer in Wassenaar maar in Den Haag. Het gehuchtje Wittebrug waar dit alles plaats vond lag in de negentiende eeuw nog geheel te midden van een uitgestrekt duinlandschap. Het gehuchtje was aanvankelijk zo klein dat het geen eigen naam had. Na de aanleg van de brug over het Willem II-kanaal in 1832 kreeg het de naam Wittebrug (naar de naam van de brug).

Het Anker op een kaart uit 1872.

Het Anker op een kaart uit 1872.

Vlakbij Wittebrug stond een molen, genaamd ‘De Vier Wieken’. De eigenaar van de brouwerij begon een klein koffiehuis, voor wandelaars die de molen bezochten, en noemde dit koffiehuis ‘De Goede Aanleg’ met zeven kamers voor logies. In 1888 werd de brouwerij gesloten. In 1890 werd het koffiehuis uitgebreid en door architect Johan Mutters Jr. tot hotel verbouwd. Het hotel werd op haar beurt dan weer in 1995 afgebroken.

De Zuid-Hollandse Bierbrouwerij

Bierviltje ZHB (via bierviltjes.nl.2000)

Bierviltje ZHB (via bierviltjes.nl.2000)

De in 1881 opgerichte ZHB zou uiteindelijk de grootste en beroemdste, maar ook meest moderne Haagse bierbrouwerij worden. De brouwerij was opgericht door de van oorsprong Duitse Louis Kirchman. Zijn keuze viel op Den Haag, omdat Amsterdam en Rotterdam reeds grote bierbrouwerijen hadden. Een uitgebreide beschrijving van deze brouwerij vind je hier.

De toekomst van het Haagse Bier

Haagse Bierbrouwerij

Haagse Bierbrouwerij

Op dit moment zijn in Den Haag op zijn minst vijf brouwerijen actief.

De Haagse Bierbrouwerij was een zelfstandige onderneming ontstaan vanuit de Fiddler & Firkin Pub. De brewpub sloot haar deuren in 1999 en in 2001 ging het als The Fiddler weer open. De in deze brewpub gevestigde brouwerij ging in 2001 van start en stopte haar activiteiten in 2007. Vanaf 2012 heeft de pub haar eigen micro-brouwerij. De Haagse Bierbrouwerij is verhuisd naar Katwijk, waar het sinds 2014 haar activiteiten heeft hervat.

Kompaan Bier

Kompaan Bier

Kompaan Bier is een in 2012 opgerichte brouwerij en was oorspronkelijk gevestigd aan de Helmerstraat, toevalligerwijs aan de overkant waar voorheen de Zuid-Hollandse Bierbrouwerij stond. Vanaf juli 2015 is de brouwerij verhuist naar de Binckhorst en brouwt en verkoopt haar bier aan de Saturnusstraat.

Nabij het Huygenspark aan de Huygensstraat is vanaf 2013 Brouwerij Bogt gevestigd, genoemd naar de historische naam, Bogt van Guinee, die deze straat droeg. De brouwerij experimenteert met oude recepten en geeft haar bier historische namen als Blonde Dolly (naar de in 1959 vermoorde Haagse prostituée).  De brouwerij is momenteel op zoek naar een nieuwe locatie.

Het Brouwcafé

Het Brouwcafé

Ook Scheveningen heeft haar eigen brouwerijen. Al sinds 1996 werd aan de Dr. Lelykade 28 het Brouwcafé geopend. Het pand waarin de brouwerij was gevestigd, werd ontworpen door Paul Vos uit Den Haag. De Oost-Duitse brouwinstallatie, bestaande uit twee brouwketels met een inhoud van 225 liter was een ontwerp van de ingenieur Ernst Fuchs. Vanaf maart 2015 is het bedrijf uiteengevallen in twee brouwerijen; Brouwcafé De Hofnar (aan de Dr. Lelykade 28) en Brouwerij Scheveningen (aan de Treilerweg 74B).

Eiber Bier

Eiber Bier

Dan is er nog Brouwerij Kwartje aan de Frederikstraat. Deze brouwerij is ook in 2015 opgericht. Ook brouwt het Willibrordushuis (een Katholieke Priorij) aan de Oude Molstraat zijn eigen bier. Het Willibrordushuis is tegenwoordig in handen van de Broeders van Sint Jan. De vanuit daar opererende Brouwerij De Haagsche Broeder is het enige kloosterbier dat in een historisch  stadscentrum wordt gebrouwen. De jongste bierbrouwerij op dit moment is Eiber Bier (Eiber is een ander woord voor ooievaar).

Tot slot

Het lijkt alsof er steeds meer nieuwe jonge biermerken bij komen in Den Haag, wat Den Haag een echter bierstad maakt. In 2015 schrijft hagenees Arvid Bergström bovendien het boek Proef Bier, wat eigenlijk een bier-kookboek is, maar waarin ook het Haagse Kompaanbier in wordt behandeld. Vanaf 2011 wordt in de Grote Kerk in Den Haag het jaarlijks terugkerende Nederlands Bierproeffestival georganiseerd, ter opening van de eveneens jaarlijks terugkerende Week van het Nederlandse Bier.

Reacties

Reacties

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis met de tags , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.

2 reacties op Geschiedenis van het Haagse Bier

  1. Pingback: Een nagelaten Engelse mede | De Archiefkok

  2. Pingback: Haagse Arabesken: de oplossing. - DenHaagDirect

Reacties zijn gesloten.