100 jaar Duindorp

Duindorp is één van de bekendste wijken in Scheveningen. De wijk ligt ingeklemd tussen het Verversingskanaal, het duinpark Bosjes van Poot en het Westduinpark en de Noordzee. In 2015 bestaat het wijkje 100 jaar, en hieronder wordt de geschiedenis beknopt beschreven.

Sloppen in Scheveningen

Duindorp vanuit de lucht (via: http://dailyclick.nl/author/alexbuiter/)

Duindorp vanuit de lucht (via: http://dailyclick.nl/author/alexbuiter/)

De wijk is rond 1915 ontstaan, nadat de gemeente Den Haag was begonnen met het onteigenen van grote delen van de sloppenwijken die aan weerszijden van de Keizerstraat lagen. Al sinds de dertiende en veertiende eeuw was de bebouwing van het vissersdorp geconcentreerd rond de centrale weg, die men later Keizerstraat is gaan noemen.

Scheveningen en omstreken, eind negentiende eeuw, door A. Bevers (Kaartcollectie Zuid-Holland Ernsting)

Scheveningen en omstreken, eind negentiende eeuw, door A. Bevers (Kaartcollectie Zuid-Holland Ernsting)

Scheveningen en Den Haag waren door de eeuwen heen gescheiden van elkaar door wat men ’s Graven Wildernisse noemde; een groot, moeilijke begaanbaar duingebied met slechts enkele wandelpaden en karrensporen. Zelfs toen in 1665 de Zeestraet (nu: Scheveningseweg) werd aangelegd, bleef Scheveningen klein van omvang.

Pas na 1800 begon Scheveningen te groeien: aan de Zuidoostelijke kant kwamen eenvoudige vissershuisjes. Intussen ontwikkelde zich naast het vissersdorp een mondaine badplaats. Vanaf het derde kwart van de negentiende eeuw begon Den Haag tegen Scheveningen aan te groeien.

Scheveningen, begin twintigste eeuw (ansichtkaart, bron: Retroscoop.nl)

Scheveningen, begin twintigste eeuw (ansichtkaart, bron: Retroscoop.nl)

Intussen was het aan beide zijden van de Keizerstraat een groot doolhof van steegjes, sloppen en hofjes geworden. De scheiding tussen het arme vissersdorp en de sjieke badplaats was immens. Omdat de huizen waren gebouwd op voormalig duingebied met grote hoogteverschillen, lage sommige huizen beneden straatpeil, zodat deze huizen zeer vochtig waren.

Op foto’s uit die tijd zien we een somber netwerk van steegjes die nog geen twee meter breed waren en aan de Vuurbaakstraat, Weststraat en Drogersdijk lagen groezelige hofjes en benauwende slopjes.

Sanering

Scheveningen, begin twintigste eeuw (ansichtkaart, bron: Retroscoop.nl)

Scheveningen, begin twintigste eeuw (ansichtkaart, bron: Retroscoop.nl)

In 1901 kwam de Woningwet tot stand, waarvan het belangrijkste doel was: ‘het bevorderen van de volksgezondheid door verbetering van de woontoestanden’.  In Den Haag was men al begonnen houten bordjes met  ‘onbewoonbaar verklaard’ op de krotten te timmeren. In het gebied ten Zuidwesten van de Scheveningse Keizerstraat zou het tot 1914 duren eer men daar met saneren begon.

De gemeente, vertegenwoordigd door ir. P. Bakker Schut, directeur van de dienst Stadsontwikkeling, begon radicaal met slopen en zodoende verdween het oudste deel van het dorp. Op de vrijgekomen plekken begon men met frisse nieuwbouw. Slechts oude straatnamen als Kolenwagenslag en Jan Kistenstraat herinneren nog aan het oude dorp.

Bouw Duindorp

Duindorp, gezien vanuit de Bosjes van Poot, met op de voorgrond de Prinses Julianakerk, en in de verte de vuurtoren (Fotocollectie Spaarnestad)

Duindorp, gezien vanuit de Bosjes van Poot, met op de voorgrond de Prinses Julianakerk, en in de verte de vuurtoren (Fotocollectie Spaarnestad)

Omdat er ruimere woningen in Scheveningen werden gebouwd, kon niet iedereen daar meer terecht. Dus werd er tegelijkertijd begonnen met de bouw van de nieuwe wijk Duindorp, ten westen van het Verversingskanaal. Uiteindelijk zou de wijk tussen 1915 en 1930 tot stand komen.

Tot 1903 liep de grens tussen gemeente Loosduinen en Den Haag langs de De La Reyweg en de Beeklaan. Omdat Den Haag uit haar voegen groeide had zij een deel van Loosduinen geannexeerd in 1903. De grens tussen de gemeenten liep vanaf toen langs de Leyweg, om Nieuw-Eykenduynen heen naar strandpaal 104. Hierdoor kwam het het stuk grond waarop Duindorp zou komen te verrijzen binnen de Haagse gemeentegrenzen.

Pluvierhof, Meeuwenhof en Zeezwalufhof

De vroegste voorbeelden van gemeentelijke volkswoningbouw waren drie  complexen die langs het Verversingskanaal werden gebouwd. Deze complexen, welke bestonden uit 766 woningwetwoningen, droegen de werktitels Afvoerkanaal-West. Langs de Houtrustweg werden dubbele rijen huizen langs drie grote hoven gebouwd. Door dit stedenbouwkundig concept hadden ook de laagbetaalden een leefomgeving met ruimte en licht, een principe dat terug te voeren is op de ideëen van Berlage.

Zeezwaluwhof binnenring, 2012 (Foto M.M.Minderhoud)

Zeezwaluwhof binnenring, 2012 (Foto M.M.Minderhoud)

Vanaf deze hoven werd langzaamaan de wijk zuidwestelijk uitgebreid tot het in 1930 ongeveer de huidige vorm aannam. In 1923 werd er een brug over het Verversingskanaal aangelegd om de bewoners met hun oude dorpgenoten en familieleden te verbinden.

Tussen 1960 en 1963 heeft aan het Zeezwalufhof de Tweede Technische School (LTS) een pand betrokken. Het verhuisde al snel naar de Van Ruysbroekstraat. Tot 1994 heeft de school nog Technische School Zeezwaluwhof geheten, tot het samen met de Technische School Scheveningen deel uit ging maken van de scholengemeenschap Johan de Witt College.

De binnenplaatsen van de hoven werden in de jaren 1979-1981 grondig gerenoveerd en versteend. Dit in tegenstelling tot de oorspronkelijke opzet. Vanaf de jaren negentig is men begonnen met een grootschalige sanering van het Noordwestelijke deel van Duindorp. De Pluvier- en de Meeuwenhof werden gesloopt en er kwam nieuwbouw. Wel is er gekozen voor aansluiting op de oude Duindorpse architectuur. Het Zeewaluwhof is er nog wel en is een monument. Enkel de ingang naar de Meeuwenstraat is vervangen door nieuwbouw.

Oorlog, Atlantikwall en Kamp Duindorp

De wijk Duindorp in Scheveningen, ingericht als gevangenkamp voor collaborateurs, 1947.  (foto: Joop Thuring, Fotocollectie Elsevier)

De wijk Duindorp in Scheveningen, ingericht als gevangenkamp voor collaborateurs, 1947. (foto: Joop Thuring, Fotocollectie Elsevier)

Duindorp overleefde de Tweede Wereldoorlog vrijwel ongeschonden. Slechts enkele woningen sneuvelden voor de aanleg van de Atlantikwall. Omdat Duindorp wel deel uitmaakte van het Sperrgebiet, werd de gehele wijk door de Duitse bezetter in 1942 geëvacueerd.

Ook in de Bosjes van Poot werd gegraven om een bunker te bouwen. Er kwam een groot kanon dat gericht stond op de haven. Veel Duindorpers werden door de bezetter aan het werk gezet om te graven.

Na de oorlog heeft de wijk, onder de naam Kamp Duindorp, als interneringskamp gediend voor het opsluiten van NSB-ers. Van 1946 tot 1951 deed dit kamp dienst. Pas na het jaar 1951 konden de oorspronkelijke bewoners weer terugkeren naar hun wijk.

Monument Tesselseplein

Reliëf slachtoffers 40-45, Tesselseplein (foto: Michiel Coolen, 2013)

Reliëf slachtoffers 40-45, Tesselseplein (foto: Michiel Coolen, 2013)

Een monument opgericht ter nagedachtenis van de evacuatie en terugkeer van de Duindorpers, staat op het centraal gelegen Tesselseplein. Het monument bestaat uit enkele reliëfs die op een electriciteitshuisje zijn aangebracht. De reliëfs zijn van de hand van Theo van Nahmer en symboliseren  de bevolking van Scheveningen in oorlogstijd en kort na de bevrijding. Het eerste reliëf herinnert aan de verdrijving van circa 10.000 bewoners van het stadsdeel in de periode 1943-1944. Het tweede reliëf verwijst naar de bezetting. Het derde reliëf brengt de tijd vlak na de bevrijding in herinnering. De onthulling was op 30 augustus 1952.

Kerken in Duindorp

Opening Prinses Julianakerk (foto: N.V. Vereenigde Fotobureaux, fotocollectie Elsevier)

Opening Prinses Julianakerk (foto: N.V. Vereenigde Fotobureaux, fotocollectie Elsevier)

Omdat de inwoners van Duindorp voornamelijk uit het protestantse Scheveningen kwamen, heeft het Katholicisme in deze wijk geen wortel kunnen schieten. Wel torent de Nederlands Hervormde Julianakerk als blikvanger boven de rest van de bebouwing uit.

Deze door W.Ch. Kuypers Jr. in 1927 gebouwde kerk in zakelijk-expressionistische stijl staat op de hoek van de Nieboerweg, Tesselstestraat en Vlielandsestraat. De eerste dienst op 13 mei 1928  werd o.a. bijgewoond door Koningin Wilhelmina, de Koningin-Moeder Emma van Waldeck-Pyrmont en Prinses Juliana.

Gereformeerde Pniëllkerk, 1937 (Reliwiki)

Gereformeerde Pniëllkerk, 1937 (Reliwiki)

Aan de overkant van de Tesselsestraat is in 1937 de door architect B.W. Plooy ontworpen Gereformeerde Pniëlkerk verrezen. Vanaf 2009 was deze kerk van het Evangelisch Dominion Centre. De Gereformeerde kerkgangers trokken de Prinses Julianakerk in.

In eerste instantie wilden de Gereformeerden de kerk aan Staedion verkopen voor  de bouw van appartementen, maar de Gemeente weigerde in te stemmen en dwong de onderhandelingen tussen beide geloofsgroepen af. Vanaf 2009 staat de kerk weer leeg. In 2011 kondigt de Ambassade van India af, dat er een Gandhi Centrum in de kerk zal komen, met als doel de rijke en diverse culturen van India te promoten.

Reacties

Reacties

Dit bericht is geplaatst in Geschiedenis met de tags , , , , , , , , , , . Bookmark de permalink.